Sáng kiến kinh nghiệm Tiếp cận dạy học ứng dụng các thiết bị hiện đại

Trong những năm gần đây, việc đổi mới công tác giáo dục

diễn ra rất sôi động trên thế giới và ở n-ớc ta. Sự nghiệp công

nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc ta đòi hỏi ngành giáo dục phải

đổi mới đồng bộ cả mục đích, nội dung, ph-ơng pháp và ph-ơng

tiện dạy học. Trên cơ sở tiếp thu những thành tựu mới của khoa học

giáo dục trên thế giới và phát huy những thành tựu đd đạt đ-ợc của

nền giáo dục n-ớc nhà, các giải pháp đề ra phải vừa theo kịp sự

phát triển chung của khoa học giáo dục trên thế giới và vừa phù

hợp với điều kiện cụ thể của n-ớc ta sao cho khả thi và hiệu quả.

Vai trò của các ph-ơng tiện kỹ thuật trong việc giảng dạy

môn vật lý:

 Một trong những vấn đề trung tâm của khoa ph-ơng pháp

giảng dạy hiện đại là tìm kiếm những ph-ơng thức mới có hiệu quả

hơn để truyền đạt kiến thức, cho phép cung cấp cho học sinh thông

tin đầy đủ và chính xác hơn về hiện t-ợng đang học, và có tác

dụng đẩy nhanh QTDH làm cho QTDH đ-ợc dễ dàng hơn.

 Việc giải quyết vấn đề này có liên quan đến việc sử dụng

rộng rdi trong quá trình học tập : ví dụ phim học tập, vô tuyến điện,

băng ghi âm, vô tuyến truyền hình, dao động kí điệntử, máy vi tính

.

 Tất cả các ph-ơng tiện kỹ thuật là những công cụ trong tay

ng-ời giáo viên, tr-ớc đây hiện nay và cả sau này nữa, giáo viên

chẳng những là nguồn tri thức, ng-ời ldnh đạo QTDH mà còn là

ng-ời giáo dục, ng-ời giáo viên vẫn luôn luôn là nhân vật trung

tâm của QTDH phức tạp và đa dạng.

pdf41 trang | Chia sẻ: sangkien | Lượt xem: 1706 | Lượt tải: 4Download
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Sáng kiến kinh nghiệm Tiếp cận dạy học ứng dụng các thiết bị hiện đại", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
 ©m 
Sau khi ®d t¹o trªn mµn h×nh cña dao ®éng kÝ ®iÖn tö h×nh ¶nh 
dao ®éng sãng ©m nh− ®d tr×nh bµy ë trªn, ta cã thÓ x¸c ®Þnh tÇn sè 
cña sãng ©m nµy. C¸ch x¸c ®Þnh nh− sau: 
- Xoay nóm ®iÒu chØnh tÇn sè quÐt xung r¨ng c−a (cã tªn gäi lµ 
TIME/ DIV) ®Õn mét vÞ trÝ nµo ®ã ®Ó quan s¸t thÊy cã vµi ba chu k× 
dao ®éng trªn mµn h×nh. 
- Dùa vµo h×nh ¶nh nµy vµ vÞ trÝ nóm ®iÒu chØnh tÇn sè TIME/ DIV 
®Ó tÝnh tÇn sè cña dao ®éng sãng ©m. C¸ch tÝnh cô thÓ nh− sau: x¸c 
®Þnh chiÒu dµi X (cã ®¬n vÞ lµ sè ®é chia ghi trªn mµn h×nh) øng 
víi mçi mét chu k× cña dao ®éng sãng ©m (nhê mÆt chia ®é g¾n 
trªn mÆt mµn h×nh), ®äc gi¸ trÞ n ®−îc ®¸nh dÊu t¹i nóm ®iÒu chØnh 
tÇn sè TIME/ DIV, TÝnh chu k× dao ®éng cña sãng ©m ®ang 
nghiªn cøu lµ: T = X.n, tÝnh tÇn sè cña sãng ©m lµ f=1/ T = 1/ X.n. 
 VÝ dô nh−: chiÒu dµi X øng víi mçi mét chu k× cña dao ®éng 
sãng ©m lµ 10 ®é chia, nóm ®iÒu chØnh tÇn sè TIME/ DIV ®Æt ë vÞ 
trÝ 0,2 ms. VËy ta tÝnh ®−îc: 
 T= 10. 0,2ms = 2 ms = 0,002 s 
 28
 TÇn sè sãng ©m trong tr−êng hîp nµy f= 1/ T= 1/ 0,002 s = 
500 Hz. 
 Víi c¸c thÝ nghiÖm vÒ x¸c ®Þnh tÇn sè cña sãng ©m kh¸c 
nhau, ta cã thÓ cho häc sinh thÊy mèi quan hÖ gi÷a ®é cao cña ©m 
vµ tÇn sè: ©m cµng cao th× tÇn sè cµng lín. 
c) X¸c ®Þnh b−íc sãng cña sãng ©m 
 Cã nhiÒu c¸ch x¸c ®Þnh b−íc sãng cña sãng ©m nhê dao ®éng 
kÝ ®iÖn tö, chóng dùa trªn c¸c c¬ së lÝ thuyÕt kh¸c nhau. 
- X¸c ®Þnh b−íc sãng cña sãng ©m khi ®d biÕt vËn tèc truyÒn 
©m 
 B−íc sãng cña sãng ©m ®−îc x¸c ®Þnh theo biÓu thøc: λ = v.T 
NÕu ®d biÕt vËn tèc truyÒn ©m trong kh«ng khÝ (vÝ dô ë nhiÖt 
®é tõ 200C ®Õn 300C, cã v= 332m/s ± 3m/s) th× qua viÖc x¸c ®Þnh 
chu k× T cña sãng ©m nh− trªn, ta cã thÓ tÝnh ®−îc b−íc sãng cña 
sãng ©m ®ang nghiªn cøu. 
- X¸c ®Þnh b−íc sãng cña sãng ©m khi kh«ng biÕt vËn tèc 
truyÒn ©m b»ng c¸ch so s¸nh pha 
 Gi¶ sö, ë thÝ nghiÖm bè trÝ theo H×nh 42, s¸t ngay loa (t¹i vÞ 
trÝ ph¸t ra ©m), ta ®Æt mét èng nãi M1. TÝn hiÖu dao ®éng ®iÖn 
(®−îc biÕn ®æi tõ dao ®éng ©m) t¹i nã ®−îc ®−a vµo hai b¶n X cña 
dao ®éng kÝ ®iÖn tö. Mét èng nãi kh¸c ®−îc nèi víi 2 b¶n Y cña 
dao ®éng kÝ ®iÖn tö. 
 29
H×nh 42. S¬ ®å thÝ nghiÖm x¸c ®Þnh b−íc sãng ©m b»ng c¸ch so 
s¸nh pha 
 Chó ý r»ng: ë thÝ nghiÖm nµy, kh«ng cho xung quÐt ngang 
lÊy ë trong dao ®éng kÝ ®iÖn tö ho¹t ®éng. Sau ®ã, cho m¸y ph¸t 
©m tÇn ho¹t ®éng, gi÷ nguyªn vÞ trÝ èng nãi M1 s¸t ngay loa vµ dÞch 
chuyÓn èng nãi kia tíi gÇn (hay ra xa) loa, trªn ®−êng th¼ng ®i qua 
loa (nguån ©m), tèt nhÊt lµ trªn ®−êng th¼ng vu«ng gãc víi mÆt loa. 
øng víi c¸c vÞ trÝ x¸c ®Þnh cña èng nãi trªn ®−êng dÞch chuyÓn nµy, 
ta sÏ thu ®−îc trªn mµn h×nh dao ®éng kÝ ®iÖn tö mét trong c¸c 
h×nh cã d¹ng elip, trßn hay mét v¹ch. Së dÜ ta thu ®−îc c¸c h×nh ®ã 
lµ v×: tuú theo sù lÖch pha kh¸c nhau gi÷a hai tÝn hiÖu dao ®éng 
®iÖn vµo X vµ Y cña dao ®éng kÝ ®iÖn tö mµ sÏ t¹o ra c¸c h×nh cã 
d¹ng kh¸c nhau nh− trªn. Trong qu¸ tr×nh èng nãi dÞch chuyÓn theo 
mét h−íng kh«ng ®æi th× c¸c h×nh sÏ xuÊt hiÖn tuÇn tù nh− H×nh 
43. 
 30
 H×nh 43. Sù xuÊt hiÖn lÇn l−ît c¸c h×nh cã d¹ng kh¸c nhau trªn 
mµn dao ®éng kÝ ®iÖn tö khi thay ®æi pha gi÷a hai tÝn hiÖu dao ®éng 
®iÖn 
 VËy trong qu¸ tr×nh dÞch chuyÓn nµy, kho¶ng c¸ch øng víi 2 
vÞ trÝ liªn tiÕp cña èng nãi mµ t¹i 2 vÞ trÝ ®ã, ta thu ®−îc hai h×nh 
¶nh trªn dao ®éng kÝ ®iÖn tö hoµn toµn gièng nhau (vÝ dô nh− h×nh 
v¹ch) sÏ chÝnh lµ ®é lín cña b−íc sãng. Tõ nhËn xÐt trªn, cho ta 
c¸ch x¸c ®Þnh b»ng thÝ nghiÖm ®é lín b−íc sãng cña sãng ©m nh− 
sau: dÞch chuyÓn èng nãi trªn ®−êng th¼ng nèi gi÷a loa vµ èng nãi 
®Õn khi quan s¸t trªn mµn h×nh thÊy h×nh elip (hay h×nh trßn) biÕn 
mÊt, thay vµo ®ã lµ mét g¹ch, ta ®¸nh dÊu vÞ trÝ cña èng nãi lµ X0; 
tiÕp tôc dÞch chuyÓn èng nãi trªn ®−êng th¼ng ®ã vµ b¾t ®Çu ®Õm 
xem cã bao nhiªu lÇn sù xuÊt hiÖn lÆp l¹i cña h×nh v¹ch nµy, vÝ dô 
cã n lÇn; ®¸nh dÊu vÞ trÝ cña èng nãi lµ Xn . 
Tõ ®ã, cã thÓ tÝnh ®−îc gi¸ trÞ cña b−íc sãng lµ: 
 λ= (X0 - Xn )/ n, trong ®ã (X0 - Xn ) chÝnh lµ kho¶ng c¸ch gi÷a 
hai vÞ trÝ X0 vµ Xn ®d ®¸nh dÊu. 
 31
 Trong thÝ nghiÖm nµy, ®Ó viÖc l¾p r¸p ®−îc ®¬n gi¶n, ta cã 
thÓ kh«ng cÇn dïng èng nãi M1 mµ nèi trùc tiÕp hai ®Çu ra cña m¸y 
ph¸t ©m tÇn víi hai tÊm X cña dao ®éng kÝ ®iÖn tö nh− H×nh 44. 
H×nh 44. S¬ ®å thÝ nghiÖm ®¬n gi¶n x¸c ®Þnh b−íc sãng ©m 
b»ng c¸ch so s¸nh pha 
C¸c thÝ nghiÖm x¸c ®Þnh b−íc sãng cña sãng ©m theo c¸ch so 
s¸nh pha sÏ gióp häc sinh n¾m s©u s¾c c¸c kiÕn thøc sau ®©y vÒ 
sãng ©m: pha dao ®éng cña c¸c phÇn tö t¹i c¸c vÞ trÝ kh¸c nhau trªn 
ph−¬ng truyÒn sãng ë cïng mét thêi ®iÓm lµ kh¸c nhau, tÝnh tuÇn 
hoµn cña pha dao ®éng nãi riªng vµ cña sãng nãi chung trong 
kh«ng gian. 
Ngoµi ra, ng−êi ta cßn cã thÓ x¸c ®Þnh b−íc sãng cña sãng 
©m khi kh«ng biÕt vËn tèc truyÒn ©m theo ph−¬ng ph¸p sãng dõng. 
d) X¸c ®Þnh vËn tèc cña sãng ©m 
 Tõ viÖc x¸c ®Þnh ®−îc tÇn sè f (hay chu k× T) vµ b−íc sãng λ 
nhê dao ®éng kÝ ®iÖn tö nh− ®d tr×nh bµy ë trªn, ta dÔ dµng tÝnh 
®−îc vËn tèc truyÒn cña sãng ©m theo biÓu thøc: v = λ / T. 
2.3 m¸y vi tÝnh trong d¹y häc 
2.3.1. Môc ®Ých cña viÖc ®−a TBKTH§ vµo d¹y häc . 
 C¸c chøc n¨ng hç trî cña m¸y tÝnh trong qu¸ tr×nh d¹y häc 
 32
Dùa vµo ®Æc ®iÓm cÊu t¹o vµ ho¹t ®éng cña m¸y tÝnh , cã thÓ 
thÊy r»ng m¸y tÝnh cã nh÷ng choc n¨ng hæ trî cho viÖc gi¶ng 
d¹y c¸c bé m«n nh− : chøc n¨ng th«ng tin, chøc n¨ng ®iÒu 
khiÓn vµ ®Þnh h−íng th«ng tin, chøc n¨ng luyªn tËp vµ thùc 
hµnh, chøc n¨ng minh ho¹, chøc n¨ng trùc quan , chøc n¨ng 
thiÕt kÕ , chøc n¨ng m« h×nh ho¸, chøc n¨ng m« pháng, chøc 
n¨ng ®o ®¹c , chøc n¨ng ho¹t h×nh ho¸ , chøc n¨ng liªn l¹c , 
chøc n¨ng ®¸nh gi¸ . 
 Chøc n¨ng th«ng tin . 
 M¸y tÝnh cã thÓ qu¶n lý vµ xö lý c¸c d¹ng th«ng tin nh− v¨n 
b¶n , d÷ liÖu , thèng kª , suy luËn logic, c¸c c«ng thøc c¸c phÐp 
tÝnh to¸n vµ nh÷ng d¹ng kh¸c cña tri thøc . M¸y tÝnh cßn phôc vô 
cho c¸c ho¹t ®éng kh¸m ph¸ “¬ristic” , cho viÖc gi¶i BT vµ rÌn 
luyÖn ho¹t ®éng t− duy còng nh− qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cña 
HS . 
 Cïng víi sù x©m nhËp vµ ph¸t triÓn ngµy cµng réng rdi cña c¸c 
hÖ thèng ®a ph−¬ng tiÖn vµ m¹ng m¸y tÝnh toµn cÇu Internet trong 
d¹y häc , chøc n¨ng th«ng tin cña m¸y tÝnh cµng ®−îc ph¸t huy 
h¬n bao giê hÕt . HS chØ cÇn dïng c¸c ch−¬ng tr×nh cho phÐp hiÓn 
thÞ c¸c siªu v¨n b¶n lµ ®d cã thÓ ®äc vµ thu tËp th«ng tin d−íi tÊt c¶ 
c¸c d¹ng cã thÓ , tõ v¨n b¶n , ®å thÞ , b¶n biÓu  
 Chøc n¨ng ®iÒu chØnh ho¹t ®éng häc tËp . 
 NÕu ®−îc lËp tr×nh thÝch hîp m¸y tÝnh cã thÓ ®iÒu chØnh , hoµn 
thiÖn vµ ph¸t triÓn ho¹t ®éng häc tËp cña HS . M¸y tÝnh lµm cho 
c¸c m«n häc trë nªn høng thó h¬n ®èi víi HS , kÝch thÝch HS trong 
viÖc t×m tßi , ph¸t hiÖn c¸c kiÕn thøc míi . M¸y tÝnh cã thÓ gióp 
HS ph¸t triÓn kh¶ n¨ng diÔn ®¹t , kh¶ n¨ng t− duy logic còng nh− 
kh¶ n¨ng gi¶i quÕt c¸c nhiÖm vô häc tËp . Chøc n¨ng nµy cña m¸y 
tÝnh ®−îc thÓ hiÖn râ nhÊt ë c¸c ch−¬ng tr×nh luyÖn viÕt , c¸c bé 
c«ng cô häc tËp hoÆc c¸c sæ ghi chÐp trªn m¸y tÝnh . 
 Nhê cã qu¸ tr×nh cung cÊp th«ng tin ng−îc tõ m¸y tÝnh dùa trªn 
môc ®Ých d¹y häc vµ trªn kÕt qu¶ häc tËp cña tõng HS cô thÓ , häc 
sinh cã thÓ ®iÒu chØnh ho¹t ®éng häc tËp cña m×nh . ViÖc ®iÒu 
chØnh ®ã ®−îc thÓ hiÖn ë néi dung häc tËp  Víi sù gióp ®ì cña 
m¸y tÝnh HS cã thÓ x¸c ®Þnh ®óng vµ nhanh chãng nh÷ng kiÕn 
thøc nµo cÇn ph¶i «n l¹i hay bæ sung vµo l−îng kiÕn thøc ®d cã . 
 33
M¸y tÝnh cã thÓ ®Ò xuÊt mét tiÕn tr×nh häc tËp qua nhiÒu giai ®o¹n 
tuú theo tõng ®èi t−îng HS sao cho hä cã thÓ ®¹t ®ù¬c môc ®Ých ®Ò 
ra mét c¸ch hiÖu qu¶ nhÊt . 
 Chøc n¨ng luyÖn tËp vµ thùc hµnh . 
 C¸c ch−¬ng tr×nh luyÖn tËp vµ thùc hµnh trªn m¸y tÝnh gióp cho 
häc sinh cã c¬ héi tèt ®Ó tiÕp xóc víi nh÷ng vÊn ®Ò thùc tiÔn ®d 
®−îc ®¬n gi¶n ho¸ sao cho phï hîp víi kh¶ n¨ng vµ tr×nh ®é cña 
HS, ch¼ng h¹n nh− trong c¸c phÇn mÒm vÒ thÝ nghiÖm. Häc sinh 
cã thÓ luyÖn tËp hoÆc thùc hµnh víi c¸c m« h×nh trªn m¸y tÝnh 
tr−íc khi b¾t tay vµo lµm viÖc víi ®èi t−îng thùc. ViÖc lµm mang 
l¹i hiÖu qu¶ cao, tiÕt kiÖm ®−îc thêi gian vµ h¹n chÕ ®−îc nh÷ng 
háng hãc hoÆc nguy hiÓm so víi tr−êng hîp thao t¸c víi hÖ thùc. 
 Chøc n¨ng minh ho¹ . 
 M¸y tÝnh cung cÊp mé kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi vµ l−u tr÷ c¸c tranh 
¶nh, ®å thÞ víi sè l−îng lín còng nh− kh¶ n¨ng truy cËp nhanh , cã 
hÖ thèng c¸c ®èi t−îng ®d ®−îc l−u tr÷. Sö dông ch−¬ng tr×nh m¸y 
tÝnh HS cã thÓ xem mét sè l−îng lín c¸c tranh minh häa hoÆc c¸c 
®o¹n phim ®d ®−îc sè ho¸ mµ c¸c ®o¹n phim nµy tr×nh bµy diÔn 
biÕn cña c¸c hiÖn t−îng , qu¸ tr×nh kh«ng thÓ quan s¸t trùc tiÕp. 
 Chøc n¨ng trùc quan ho¸ . 
 Trùc quan ho¸ cho phÐp HS n¾m ®−îc c¸c quan hÖ cña c¸c ®èi 
t−îng, ®¹i l−îng trong c¸c hiÖn t−îng, qu¸ tr×nh, trong mét sè 
tr−êng hîp trùc quan ho¸ lµ cÇu nèi gi÷a bøc tranh cña thÕ giíi 
hiÖn thùc bªn ngoµi víi bøc tranh nhËn thøc bªn trong cña HS. Do 
®ã trùc quan ho¸ gióp HS hiÓu s©u h¬n vÒ b¶n chÊt cña c¸c qu¸ 
tr×nh vµ ®Æc biÖt lµ n¾m v÷ng kh¸i niÖm trõu t−îng trong c¸c m«n 
häc. So víi c¸c ph−¬ng tiÖn trùc quan kh¸c ®d ®−îc sö dông nhiÒu 
trong d¹y häc th× m¸y tÝnh tá ra −u ®iÓm h¬n nhê kh¶ n¨ng cho 
phÐp ng−êi sö dông th©m nhËp vµo qu¸ tr×nh trùc quan ho¸ (lµm 
chËp, lµm nhanh, phãng to, thu nhá, chuyÓn ®æi tõ néi dung nµy 
sang néi dung kh¸c...) 
 Chøc n¨ng hç trî thiÕt kÕ . 
 Chøc n¨ng nµy thÓ hiÖn ë viÖc ®−a vµo qu¸ tr×nh d¹y häc c¸c 
ch−¬ng tr×nh ®å häa, thiÕt kÕ m¹ch ®iÖn tö ...hoÆc c¸c ch−¬ng tr×nh 
t−¬ng tù .Trong c¸c ch−¬ng tr×nh nµy, m¸y tÝnh t¹o ®iÒu kiÖn cho 
HS tiÕn hµnh ho¹t ®éng thiÕt kÕ mét c¸ch ®éc lËp tõ ®ã t¹o ra 
 34
nh÷ng s¶n phÈm cô thÓ nh×n thÊy ®−îc nh− tranh ¶nh, s¬ ®å 
nguyªn lý cña c¸c hÖ thèng, cÊu tróc c«ng tr×nh x©y dùng ... 
 ViÖc thiÕt kÕ trªn m¸y tÝnh diÔn ra b»ng con ®−êng trùc quan 
nhê c¸c thiªt bÞ nh− bót s¸ng, chuét, c¸c bé sè ho¸, nót quay ... vµ 
m¸y tÝnh cung cÊp cho HS c¸c møc ®é ho¹t ®éng tõ thÊp ®Õn cao 
mµ møc ®é cao nhÊt lµ häc tËp theo kiÓu kh¸m ph¸, ph¸t hiÖn. ë 
møc ®é nµy, tõ viÖc thiÕt kÕ l¹i nh÷ng c¸i ®d häc ®−îc, ®−îc h−íng 
®Én bëi thÇy gi¸o hoÆc c¸c tµi liÖu, dÇn dÇn HS cã thÓ tù thiÕt kÕ vµ 
trªn c¬ së c¸c s¶n phÈm ®d cã hä chØ cÇn thay ®æi c¸c tham sè, c¸c 
bé phËn ...®Ó ®i ®Õn c¸i hoµn thiÖn ch−a biÕt . 
 Chøc n¨ng m« h×nh ho¸ vµ m« pháng . 
 M« h×nh ho¸ vµ m« pháng lµ nh÷ng ph−¬ng ph¸p gÇn t−¬ng tù 
nhau dïng ®Ó ph¶n ¸nh tiÕn tr×nh nghiªn cøu khoa häc vµ sau ®ã lµ 
®Ó d¹y vÒ c¸c c¬ së tiÕn tr×nh ®ã. Trong khoa häc, m« h×nh ho¸ c¸c 
qu¸ tr×nh lý thuyÕt ®−îc coi lµ con ®−êng tèt nhÊt ®Ó huÊn luyÖn t− 
duy khoa häc vµ ph−¬ng ph¸p gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. 
 ViÖc m« t¶ c¸c qu¸ tr×nh th−êng ®−îc tiÕn hµnh song song víi 
viÖc x©y dùng m« h×nh. Cã thÓ nãi m« pháng lµ qu¸ tr×nh thùc 
hiÖn c¸c m« h×nh ®d ®−îc x©y dùng. 
 Víi chøc n¨ng −u viÖt, m¸y vi tÝnh cã kh¶ n¨ng m« pháng trùc 
quan vµ chÝnh x¸c b»ng c¸c m« h×nh ký hiÖu c¸c hiÖn t−îng hay 
qu¸ tr×nh vËt lý trong tù nhiªn, ngoµi ra khi m« pháng bµng m¸y vi 
tÝnh GV vµ HS cã thÓ dõng qu¸ tr×nh l¹i t¹i mäi thêi ®iÓm bÊt kú 
®Ó nghiªn cøu, x¸c ®Þnh bÊt kú ®¹i l−îng nµo cña vËt lÝ . 
 Chøc n¨ng ho¹t h×nh . 
 Ho¹t h×nh trªn m¸y tÝnh lµ sù biÓu diÔn trùc quan c¸c hiÖn 
t−îng, qu¸ tr×nh d−íi d¹ng c¸c h×nh ¶nh chuyÓn ®éng . Ho¹t h×nh 
th−êng ®−îc liªn kÕt víi c¸c kÕt qu¶ cña c¸c qu¸ tr×nh m« h×nh 
ho¸ vµ m« pháng ®Ó mang l¹i hiÖu qu¶ nhÊt ®Þnh. Ho¹t h×nh ®−îc 
®−a vµo trong m¸y tÝnh nh»m môc ®Ých : T¨ng c−êng trùc quan 
ho¸ cña m¸y tÝnh ; biÓu t−îng ho¸ trôc thêi gian b»ng c¸c chuyÓn 
®éng vµ c¸c m« h×nh cã chuyÓn ®éng . 
 Nhê ho¹t h×nh mµ c¸c biÓu diÔn trùc quan cã thÓ ®−îc tr×nh bµy 
theo c¸c cÊp ®é chÝnh phô kh¸c nhau theo thêi gian. Còng nhê cã 
ho¹t h×nh HS cã thÓ quan s¸t tèt h¬n sù biÕn ®æi cña c¸c ®èi t−îng 
hoÆc cña hÖ thèng c¸c ®èi t−îng còng nh− mèi quan hÖ cña chóng 
 35
theo thêi gian. §Æc biÖt, nÕu ho¹t h×nh ®−îc sö dông trong mét hÖ 
m« h×nh ho¸, m« pháng ®−îc sö dông kÌm víi c¸c thÝ nghiÖm. 
 Chøc n¨ng liªn l¹c . 
 Víi kh¶ n¨ng kÕt nèi ë tèc ®é cao, nhiÒu ch−¬ng tr×nh d¹y häc 
®d mang l¹i hiÖu qu¶ nhê vµo øng dông nµy. 
 Chøc n¨ng ®¸nh gi¸ . 
 M¸y tÝnh ®¶m nhiÖm vai trß to lín trong d¹y häc ®Æc biÖt lµ 
trong kiÓm tra ®¸nh gi¸, thiÕt kÕ mét bµi kiÓm tra; thiÕt kÕ hÖ 
thèng ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ c¸c bµi kiÓm tra; ph©n tÝch ®¸nh gi¸ 
qu¸ tr×nh d¹y häc th«ng qua c¸c th«ng tin ph¶n håi. 
3.2. C¸c d¹ng øng dông cña m¸y tÝnh trong d¹y häc VËt lý: 
3.2.1. Minh häa vµ tr×nh bµy kiÕn thøc: 
Minh häa vµ tr×nh bµy kiÕn thøc víi sù trî gióp cña m¸y tÝnh 
cã t¸c dông kÝch thÝch sù chó ý cña häc sinh, t¹o ra sù høng thó 
trong häc tËp còng nh− ®éng c¬ cña qu¸ tr×nh häc tËp. Víi môc 
®Ých nµy m¸y tÝnh cã nhiÒu −u ®iÓm h¬n so víi c¸c ®å dïng d¹y 
häc kh¸c nh−: phim ®Ìn chiÕu, phim t− liÖu, s¸ch tham kh¶o .v.v... 
−u ®iÓm cña m¸y tÝnh thÓ hiÖn ë tÝnh linh ®éng vµ tÝnh t−¬ng t¸c 
cao cña nã. Néi dung minh häa cã thÓ lµ: h×nh ¶nh, cã thÓ lµ mét 
®o¹n phim ng¾n, mét ®o¹n b¨ng ghi ©m, mét ®o¹n v¨n b¶n hoÆc 
cã thÓ kiÕt hîp c¸c kiÓu nãi trªn. 
3.2.2. X©y dùng m« h×nh cho c¸c qu¸ tr×nh: 
Víi sù gióp ®ì cña m¸y tÝnh, ®Æc biÖt lµ c¸c phÇn mÒm cho 
phÐp x©y dùng m« h×nh th«ng qua v¨n b¶n ch−¬ng tr×nh nh− phÇn 
mÒm PAKMA, phÇn mÒm Crocodile Physics 605, PHENOPT 
v.v..., hoÆc th«ng qua c¸c giao diÖn ®å häa, thÇy gi¸o vµ häc sinh 
cã thÓ x©y dùng c¸c m« h×nh vËt lý tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p. C¸c 
m« h×nh nµy cã thÓ ®−îc sö dông ®Ó tiÕp cËn mét ®èi t−îng nghiªn 
cøu míi, nh−ng còng cã thÓ chØ lµ ®Ó kiÓm tra, cñng cè l¹i c¸c kiÕn 
thøc ®d häc. 
3.2.3. M« pháng c¸c qu¸ tr×nh: 
 Trong d¹y häc d¹y häc vËt lý, viÖc m« pháng c¸c qu¸ tr×nh diÔn 
ra trong ®iÒu kiÖn kh«ng thÓ tiÕn hµnh ®−îc thÝ nghiÖm thùc, hoÆc 
 36
lµ thÝ nghiÖm nguy hiÓm, hoÆc kh«ng thÓ thùc hiÖn trong ®iÒu kiÖn 
th−êng, hoÆc dông cô cÇn thiÕt cho thÝ nghiÖm qu¸ ®¾t, hoÆc thÝ 
nghiÖm diÔn ra qu¸ l©u ' chuyÓn ®éng cña c¸c hµnh tinh, ph©n rd 
cña mét nguyªn tö phãng x¹ ..... 
Râ rµng r»ng viÖc m« pháng kh«ng thÓ thay thÕ hoµn toµn 
viÖc quan s¸t vµ thÝ nghiÖm víi c¸c hÖ thùc, nh−ng trong mét 
chõng mùc nµo ®ã th× m« pháng tá ra cã −u thÕ h¬n. Con ng−êi cã 
thÓ lµm viÖc víi thÕ giíi m« pháng trong thêi gian tuú ý víi sè lÇn 
lÆp l¹i kh«ng h¹n chÕ. ThÕ giíi m« pháng cho phÐp ng−êi sö dông 
cã thÓ m¾c ph¶i c¸c lçi lÇm trong thao t¸c l¾p r¸p, vËn hµnh c¸c 
thiÕt bÞ mµ kh«ng g©y hËu qu¶ nghiªm träng. Víi thÕ giíi m« 
pháng con ng−êi cã thÓ thay ®æi c¸c th«ng s«, tèc ®é ho¹t ®éng 
cña hÖ thèng, còng nh− ®¬n gi¶n ho¸, phøc t¹p ho¸ hÖ thèng mét 
c¸ch tuú ý. 
2.3.2.4. ThÝ nghiÖm ®−îc hé trî bëi m¸y tÝnh: 
 M¸y tÝnh cã thÓ ®−îc sö dông ®Ó thu thËp sè liÖu d−íi nhiÒu 
d¹ng kh¸c nhau. Gi¸ trÞ cña c¸c ®¹i l−îng vËt lý cÇn ®o ®¹c sÏ 
chuyÓn ®Õn m¸y tÝnh qua c¸c thiÕt bÞ biÕn ®æi t−¬ng øng (c¬ - 
®iÖn, quang - ®iÖn, nhiÖt - ®iÖn ....). Víi kh¶ n¨ng l−u tr÷ d÷ liÖu 
lín vµ tèc ®é sö lý cao, m¸y tÝnh cã thÓ ghi l¹i rÊt nhiÒu kÕt qu¶ 
®o trong thêi gian ng¾n vµ l−u tr÷ chóng vµo bé nhí dµi h¹n. 
Nh÷ng gi¸ trÞ nµy cã thÓ ®−îc sö dông nhiÒu lÇn vÒ sau, khi thÝ 
nghiÖm ®d kÕt thóc. 
Kh¸c víi c¸c m¸y ®o th«ng th−êng, m¸y tÝnh cã thÓ tiÕn hµnh c¸c 
phÐp ®o mét c¸ch tù ®éng ë nhiÒu n¬i, nh÷ng lóc mµ con ng−êi 
kh«ng thÓ tham gia vµo qu¸ tr×nh thö nghiÖm. 
2.3.2.5. ¤n tËp kiÓm tra ®¸nh gi¸ vµ tù ®¸nh gi¸ . 
 ¤n tËp còng cè , kiÓm tra kiÕn thøc lµ mét kh©u quan träng trong 
qu¸ tr×nh häc tËp . Víi sù gióp ®ì cña MT vµ c¸c ch−¬ng tr×nh 
thÝch hîp , HS sÏ cã nhiÒu c¬ héi ®Î rµ xÐt l¹i nh÷ng chæ hæng còng 
nh− ph¸t huy ®−îc nh÷ng ®iÓm m¹nh trong kiÕn thøc cña m×nh . 
Bªn c¹nh ®ã ng−êi thÇy gi¸o còng thu ®−îc nhanh vµ ®ñ th«ng tin 
phÈn håi tõ HS ®Ó kÞp thêi ®iÒu chØnh H§ d¹y vµ häc. 
 37
IV. S¶n phÈm (Gi¸o ¸n thÝ ®iÓm) 
Bµi 1. ChuyÓn ®éng c¬ häc ( vËt lý líp 10 n©ng cao) 
 Môc tiªu 
1. KiÕn thøc 
- HiÓu ®−îc c¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n: tÝnh t−¬ng ®èi cña chuyÓn ®éng, chÊt 
diÓm, hÖ quy chiÕu, x¸c ®Þnh vÞ trÝ cña mét chÊt ®iÓm b»ng to¹ ®é, x¸c ®Þnh 
thêi gian b»ng ®ång hå, ph©n biÖt kho¶ng thêi gian vµ thêi ®iÓm. 
- HiÓu râ lµ muèn nghiªn cøu chuyÓn ®éng cña chÊt ®iÓm, cÇn thiÕt 
chän mét hÖ quy chiÕu ®Ó x¸c ®Þnh vÞ trÝ cña chÊt ®iÓm vµ thêi ®iÓm t−¬ng 
øng. 
- N¾m v÷ng ®−îc c¸ch x¸c ®Þnh to¹ ®é vµ thêi ®iÓm t−¬ng øng cña mét 
chÊt ®iÓm trªn hÖ trôc to¹ ®é. 
2. Kü n¨ng 
- Chän hÖ quy chiÕu, m« t¶ chuyÓn ®éng. 
- Chän mèc thêi gian, x¸c ®Þnh thêi gian. 
- Ph©n biÖt chuyÓn ®éng c¬ víi c¸c chuyÓn ®éng kh¸c. 
A. ChuÈn bÞ 
1. Gi¸o viªn 
- Tr×nh duyÖt Powerpoint, c¸c h×nh ¶nh vÒ chuyÓn ®éng, ®u quay, 
chuyÓn ®éng tinh tiÕn, chuyÓn ®éng th¼ng. 
- ChuÈn bÞ t×nh huèng sau cho häc sinh th¶o luËn: B¹n cña em ë quª 
ch−a tõng ®Õn thÞ xd, em sÏ ph¶i dïng nh÷ng vËt mèc vµ hÖ to¹ ®é nµo ®Ó chØ 
cho b¹n ®Õn ®−îc tr−êng th¨m em? 
2. Häc sinh 
Xem l¹i nh÷ng vÊn ®Ò ®d ®−îc häc ë líp 8: ThÕ nµo lµ chuyÓn ®éng? 
ThÕ nµo lµ ®é dµi ®¹i sè cña mét ®o¹n th¼ng. 
S¸ch gi¸o khoa, s¸ch bµi tËp, vë ghi chÐp. 
B. Tæ chøc c¸c ho¹t ®éng d¹y häc 
Ho¹t ®éng 1 (phót): NhËn biÕt chuyÓn ®éng c¬, vËt mèc, chÊt ®iÓm, 
quü ®¹o, thêi gian trong chuyÓn ®éng.( sö dông h×nh ®éng trong tr×nh duyÖt 
Powerpoint) 
Ho¹t ®éng cña häc sinh Sù trî gióp cña gi¸o viªn 
- Xem tranh SGK, h×nh ¶nh chuyÓn 
®éng, tr¶ lêi c©u hái: 
- Yªu cÇu: HS xem tranh SGK vµ nªu 
c©u hái (kiÕn thøc líp 8) ®Ó häc sinh tr¶ 
lêi. 
- Gîi ý: cho häc sinh mét sè chuyÓn 
®éng c¬ häc ®iÓn h×nh 
 38
* ChuyÓn ®éng c¬ lµ g×? VËt mèc? VÝ 
dô? 
* T¹i sao chuyÓn ®éng c¬ cã tÝnh t−¬ng 
®èi? VÝ dô? 
- §äc SGK phÇn 2, xem h×nh ¶nh 
chuyÓn ®éng cña tr¸i ®Êt theo quü ®¹o 
quanh mÆt trêi, qu¶ bãng ®¸ chuyÓn 
®éng trªn s©n. Tr¶ lêi c©u hái: 
* ChÊt ®iÓm lµ g×? Khi nµo mét vËt ®−îc 
xem lµ chÊt ®iÓm? 
* Quü ®¹o lµ g×? VÝ dô.h×nh ¶nh quü 
®¹o cña tr¸i ®Êt chuyÓn ®éng quanh mÆt 
trêi. 
- Tr¶ lêi c©u hái C1. 
- T×m c¸ch m« t¶ vÞ trÝ cña chÊt ®iÓm 
trªn quü ®¹o. 
- Tr¶ lêi c©u hái C2 
- §o thêi gian dïng ®ång hå nh− thÕ 
nµo? 
- C¸ch chän mèc (gèc) thêi gian. 
- BiÓu diÔn trªn trôc sè. 
- Ph©n tÝch: dÊu hiÖu cña chuyÓn ®éng 
t−¬ng ®èi 
- H−íng dÉn: häc sinh xem tranh SGK 
vµ nhËn xÐt vÝ dô cña häc sinh. 
- H−íng dÉn: häc sinh tr¶ lêi c©u hái C1 
Gîi ý: trôc to¹ ®é, ®iÓm mèc, vÞ trÝ vËt 
t¹i nh÷ng thêi ®iÓm kh¸c nhau. 
- Giíi thiÖu: h×nh 1.5 
 39
- Khai th¸c ý nghÜa cña b¶ng giê tµu 
SGK 
- Giíi thiÖu c¸ch ®o thêi gian, ®¬n vÞ 
- H−íng dÉn c¸ch biÓu diÔn, c¸ch tÝnh 
thêi gian 
Ho¹t ®éng 2 (phót): HiÓu hÖ quy chiÕu vµ chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn. .( 
sö dông h×nh ®éng trong tr×nh duyÖt Powerpoint) 
Ho¹t ®éng cña häc sinh Sù trî gióp cña gi¸o viªn 
- Muèn biÕt sù chuyÓn ®éng cña chÊt 
®iÓm (vËt) tèi thiÓu cÇn ph¶i biÕt nh÷ng 
g×? BiÓu diÔn chóng nh− thÕ nµo? 
- §äc SGK, xem phim chuyÓn ®éng cña 
®u quay, h×nh ¶nh chuyÓn ®éng tinh tiÕn 
vµ c¸c chuyÓn ®éng bÊt kú. So s¸nh c¸c 
chuyÓn ®éng. 
- Gîi ý: vËt mèc, trôc to¹ ®é biÓu diÔn 
vÞ trÝ, trôc biÓu diÔn thêi gian. 
- Nªu ®Þnh nghÜa cña hÖ quy chiÕu. 
-Yªu cÇu: häc sinh tr¶ lêi c©u hái C3. 
- Giíi thiÖu tranh ®u quay 
 40
- BiÓu diÔn chuyÓn ®éng cña chÊt ®iÓm 
trªn trôc Oxt? 
- Tr¶ lêi c©u hái C3. 
- Xem tranh ®u quay gi¸o viªn m« t¶. 
- Tr¶ lêi c©u hái C4 
- LÊy mét sè vÝ dô kh¸c vÒ chuyÓn ®éng 
tÞnh tiÕn. 
- Ph©n tÝch dÊu hiÖu cña chuyÓn ®éng 
tÞnh tiÕn. 
- Yªu cÇu: häc sinh lÊy vÝ dô vÒ chuyÓn 
®éng tÞnh tiÕn 
- NhËn xÐt c¸c vÝ dô. 
Ho¹t ®éng 3 (...phót): VËn dông, cñng cè. 
Ho¹t ®éng cña häc sinh Sù trî gióp cña gi¸o viªn 
- Th¶o luËn nhãm tr¶ c¸c c©u hái tr¾c 
nghiÖm néi dung c©u 1 – 5 (SGK). 
ph©n biÖt chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn vµ 
chuyÓn ®éng bÊt kú. 
- Lµm viÖc c¸c nh©n gi¶i bµi tËp 1, 5 
(SGK). 
- Ghi nhËn kiÕn thøc: nh÷ng kh¸i niÖm 
c¬ b¶n; hÖ quy chiÕu, chuyÓn ®éng tÞnh 
tiÕn. 
- Tr×nh bµy c¸ch m« t¶ chuyÓn ®éng c¬ 
- Nªu c©u hái. NhËn xÐt c©u tr¶ lêi cña 
c¸c nhãm. 
- Yªu cÇu: häc sinh tr×nh bµy ®¸p ¸n. 
- §¸nh gi¸, nhËn xÐt kÕt qu¶ giê d¹y. 
 41
Ho¹t ®éng 4 (...phót): H−íng dÉn vÒ nhµ. 
Ho¹t ®éng cña häc sinh Sù trî gióp cña gi¸o viªn 
- Ghi c©u hái vµ bµi tËp vÒ nhµ 
- Nh÷ng sù chuÈn bÞ cho bµi sau 
- Nªu c©u hái vµ bµi tËp vÒ nhµ. 
- Yªu cÇu: HS chuÈn bÞ bµi sau 

File đính kèm:

  • pdf24_06_2009_075115_45[1].pdf
Sáng Kiến Liên Quan