Sáng kiến kinh nghiệm Nâng cao chất lượng phân môn Tập làm văn (Văn biểu cảm chương trình Ngữ văn 7 - THCS)

Văn biểu cảm là loại văn thể hiện nội tâm ,tâm trạng của người viết .Ngồi trước trang giấy ,nếu tâm hồn trống rỗng không cảm xúc ,đầu óc mông lung không rõ ý nghĩ gì thì người viết không thể có được một bài văn biểu cảm có hồn .Lúc đó ,bài văn hoặc khô khan ,nhạt nhẽo ,ngắn ngủi hoặc giả tạo ,vay tình mượn ý .Người giáo viên ,khi dạy văn THCS nói chung ,dạy văn biểu cảm nói riêng ,ngoài nắm kiến thức ,phương pháp lên lớp còn cần có một tâm hồn ,một trái tim sống cùng tác giả ,tác phẩm

Để dạy và học tốt văn biểu cảm ở THCS ,người dạy và người học cần nắm vững hệ thống 6 bài học và luyện tập về văn biểu cảm (trong số 14 tiết học văn biểu cảm ở lớp 7 – học kì I ) gồm :

- Tìm hiểu chung về văn biểu cảm

- Đặc điểm của văn biểu cảm

- Đề văn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm

- Cách lập ý của bài văn biểu cảm

- Các yếu tố tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm

- Cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học

Đây là thời điểm bắt đầu mở ra trong quá trình học văn của tương lai.các em trong tương lai

 

doc6 trang | Chia sẻ: duycoi179 | Ngày: 15/02/2017 | Lượt xem: 1850 | Lượt tải: 41Download
Bạn đang xem tài liệu "Sáng kiến kinh nghiệm Nâng cao chất lượng phân môn Tập làm văn (Văn biểu cảm chương trình Ngữ văn 7 - THCS)", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHÂN MÔN TLV. (VĂN BIỂU CẢM CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 7. THCS)
A/ PHẦN MỞ ĐẦU:
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
 “Văn học là nhân học” .Văn học có vai trò rất quan trọng trong đời sống và trong sự phát triển tư duy của con người .
Môn ngữ văn trong nhà trường bậc THCS chia làm ba phân môn :Văn học ,Tiếng việt ,Tập làm văn .Trong thực tế dạy và học ,phân môn tập làm văn là phân môn “nhẹ kí” nhất .Sinh thời cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói : “Dạy làm văn là chủ yếu là dạy cho học sinh diễn tả cài gì mình suy nghĩ ,mình cần bày tỏ một cách trung thành ,sáng tỏ chính xác ,làm nỗi bật điều mình muốn nói” .và ( Dạy văn là một quá trình rèn luyện toàn diện , Nghiên cứu giáo dục ,số 28 ,11/1973) .
Năm học 2009 – 2010 này ,tôi được phân công giảng dạy môn ngữ văn 7 .Tôi nhận thấy mặc dù biểu lộ tình cảm ,cảm xúc là một nhu cầu thiết yếu của con người nhưng học sinh chưa biết cách bộc lộ cảm xúc của mình để “khơi gợi lòng đồng cảm nơi người đọc” ( Văn 7 – tập 1).Khi hành văn ,các em còn lẫn lộn ,chưa phân biệt rõ ràng ,rạch ròi giữa văn biểu cảm với các thể loại văn khác .Chính vì thế ,điểm các bài kiểm tra và điểm trung bình môn văn của các em còn thấp .Thực tế đó qủa là đáng lo ngại .thực trạng vấn đề này ra sao ? vì sao học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc làm văn biểu cảm ? cần phải làm gì để nâng cao chất lượng dạy và học văn biểu cảm cho học sinh THCS ?Đó là những vấn đề tôi trăn trở ,day dứt ,muốn cùng được chia sẻ với các đồng nghiệp trong sáng kiến kinh nghiệm này .
II.PHẠM VI ĐỀ TÀI:
Chương trình Trung học cơ sở ban hành năm 2002 ,phần Nội dung chương trình quy định văn biểu cảm chỉ được học 14 tiết ở lớp 7 .Chính vì thế trong sáng kiến kinh nghiệm này ,tôi chỉ đề cập đến nội dung văn biểu cảm trong SGK văn 7 tập 1 .
Do điều kiện và thời gian nên phạm vi nghiên cứu chỉ ở học sinh khối 7 của trường trong năm học 2009 – 2010 .
III.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Khi đặt ra vấn đề : Làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy và học văn biểu cảm ở bậc THCS ? ,Tôi muốn các đồng nghiệp chia sẽ những kinh nghiệm giảng dạy ,trao đổi bàn luận để tìm ra biện pháp thiết thực ,khả thi nhất để giải quyết tình trạng học sinh chỉ chú ý đến môn học tự nhiên hơn là môn học Ngữ văn .Mục đích cuối cùng của tôi là làm thế nào cho những thế hệ học sinh không chỉ thích học văn mà còn thành thục về kĩ năng biết rèn luyện cảm xúc từng bước nâng cao tâm hồn trong sáng ,nhân ái ,biết vươn tới Chân – Thiện – Mĩ .
B.PHẦN NỘI DUNG :
I.CƠ SỞ LÍ LUẬN :
Văn biểu cảm là loại văn thể hiện nội tâm ,tâm trạng của người viết .Ngồi trước trang giấy ,nếu tâm hồn trống rỗng không cảm xúc ,đầu óc mông lung không rõ ý nghĩ gì thì người viết không thể có được một bài văn biểu cảm có hồn .Lúc đó ,bài văn hoặc khô khan ,nhạt nhẽo ,ngắn ngủi hoặc giả tạo ,vay tình mượn ý .Người giáo viên ,khi dạy văn THCS nói chung ,dạy văn biểu cảm nói riêng ,ngoài nắm kiến thức ,phương pháp lên lớp còn cần có một tâm hồn ,một trái tim sống cùng tác giả ,tác phẩm 
Để dạy và học tốt văn biểu cảm ở THCS ,người dạy và người học cần nắm vững hệ thống 6 bài học và luyện tập về văn biểu cảm (trong số 14 tiết học văn biểu cảm ở lớp 7 – học kì I ) gồm : 
Tìm hiểu chung về văn biểu cảm 
Đặc điểm của văn biểu cảm 
Đề văn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm 
Cách lập ý của bài văn biểu cảm 
Các yếu tố tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm 
Cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học
Đây là thời điểm bắt đầu mở ra trong quá trình học văn của tương lai.các em trong tương lai 
II. THỰC TRẠNG :
Qua thực tế giảng dạy chương trình ngữ văn lớp 7,tôi nhận thấy kĩ năng nhận diện các phương thức biểu đạt trong văn bản ,kĩ năng viết ,bộc lộ cảm xúc trong bài tập làm văn của một bộ phận học sinh còn yếu nhất là bài viết,khi viết bài tập làm văn số 2 với đề bài “Loài cây em yêu”.Dù mới học và hình thành kĩ năng tạo lập văn bản biểu cảm xong nhưng nhiều học sinh không phân biệt được văn miêu tả và văn biểu cảm nên bài viết không phải viết về thái độ và tinh cảm của mình đối với một loài cây cụ thể mà tả về loài cây đó .Hoặc tiết viết bài tập làm văn số 3 đề yêu cầu “Cảm nghĩ của em về hình ảnh người bà thân yêu của em”.Học sinh vẫn còn nặng về thể loại miêu tả hay tự sự .Liệu khi đọc bài văn trên ,các người đóc sẽ nghĩ thế nào đó là một bài văn biểu cảm ?.Toàn bài viết của các em học sinh đó đều là những lời văn ,đoạn văn tương tự như thể loại nói trên .Cũng với đề văn như trên ,một học sinh khác viết “Cảm nghĩ của em về bà là một người bà yêu mến con cháu”.Các em cảm nhận và viết văn như nghĩa vụ ,làm qua loa cho xong rồi đem nộp .Kể cả học sinh khá ,dù cảm và hiểu được yêu cầu của đề ,xác định đúng hướng làm bài nhưng kể vẫn nhiều hơn biểu cảm .
III.NGUYÊN NHÂN :
Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên ,theo tôi do một số nguyên nhân chủ yếu sau :
Đối với GV :
Đa số giáo viên đều tận tụy với công tác giảng dạy,chăm lo quan tâm đến học sinh nhưng vẫn còn những mặt hạn chế sau :
Phương pháp giảng dạy chưa thực sự phù hợp với một bộ phận không nhỏ học sinh yếu kém dẫn đến chất lượng chưa cao .
 -. Một số giáo viên chưa thực sự chưa quan tâm vào từng đối tượng học sinh ,chưa khơi gợi được mạch nguồn cảm xúc của người học.
. 2.Đối với HS: 
Một số học sinh vì lười học,chán học nên không chuẩn bị tốt tâm thế cho giờ học văn .
Vì trường nằm trên địa bàn thuộc vùng kinh tế khó khăn,hầu hết đều làm rẫy hoặc làm nông nên các em phải phụ giúp gia đình ngoài giờ lên lớp ,không có thời gian học .
Đa số các em lười hoặc không bao giờ đọc sách ,kể cả văn bản trong SGK
Đời sống văn hóa tinh thần ngày một nâng cao ,một số nhu cầu giải trí như xem ti vi ,chơi game . . . ngày càng nhiều làm cho một số em chưa có ý thức học bị lôi cuốn ,xao nhãng việc học .
IV. MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC VĂN BIỂU CẢM CHO HỌC SINH7: 
Đối với giáo viên 
-Ngoài một số phương pháp tích cực trong dạy học phân môn tập làm văn như : Phương pháp dạy tập làm văn thông qua hoạt động ,tham khảo bài mẫu ,hình thức vấn đáp ,thảo luận . . .Giáo viên cần vận dụng sáng tạo một số phương pháp khác như phương pháp đóng vai ,phương pháp sử dụng trò chơi học tập .
-Dù dạy văn biểu cảm về sự vật và con người hay văn biểu cảm về tác phẩm văn học ,giáo viên luôn phải định hướng và hướng dẫn các em nắm vững cách làm một bài văn biểu cảm .
a.Tìm hiểu đề và tìm ý 
 	* Tìm hiểu đề 
 Một đề bài thường ra dưới dạng khái quát nhằm thích hợp với tất cả đối tượng học sinh .Do đó ,quá trình tìm hiểu đề bài sẽ diễn ra như một hoạt động nhằm cá thể hóa đề bài cho từng học sinh kết quả của quá trình này là mỗi học sinh có một đề bài cho riêng mình .Trong đề bài văn biểu cảm ,giáo viên cần định hướng cho các em tìm hiểu đề bằng cách tìm ra lời giải cho các câu hỏi sau :
Em định phát biểu cảm nghĩ ,tình cảm ,mong muốn về đồ vật (con vật ,loài cây,cảnh vật . . .)nào ?về người nào ?về tác phẩm nào ?
Em viết bài biểu cảm đó nhằm mục đích gì?(giãi bày cảm xúc,tình cảm nào?)
Em viết bài biểu cảm đó để ai đọc ?(cô giáo ,thầy giáo ,bố mẹ ,bạn bè. . .)
Lời giải đáp cho ba câu hỏi trên sẽ quyết định nội dung bài viết (trình bày cảm xúc gì ?) ,giọng điệu bài viết (viết cho bạn bè phải là giọng văn thân mật ,có thể suồng sã; còn viết cho thây cô hoặc bố mẹ phải thân thiết nhưng nghiêm trang )
* Tìm ý 
Tìm ý cho bài văn biểu cảm chính là tìm cảm xúc ,tìm những ý nghĩ và tình cảm để diễn đạt thành nội dung của bài .Ý nghĩ ,cảm xúc ,tình cảm muôn màu muôn vẽ trong các bài văn biểu cảm đều bắt nguồn từ việc quan sát cuộc sống xung quanh ,từ những gì người viết đã sống và trải qua ,đã tiếp xúc trong tác phẩm .Vì thế ,muốn tìm ý cho bài văn biểu cảm không phải cứ ngồi một chỗ mà đợi ý nghĩ ,cảm xúc đến .Sau khi có một đề bài ,hãy quan sát kĩ đối tượng đề bài nêu ra để từ đó ,cảm xúc xuất hiện .Nếu không có điều kiện quan sát trực tiếp ,hãy lục lọi trong trí nhớ ,trong kỉ niệm những gì mình biết về đối tượng và từ từ nhớ lại các chi tiết .Nếu cả kỉ niệm trong kí ức cũng không có thì tìm đọc sách báo ,xem phim ảnh về đối tượng để ghi nhận các chi tiết cần thiết .
Đối với văn biểu cảm về tác phẩm văn học ,cảm xúc và suy nghĩ về tác phẩm văn học được nảy sinh từ bản thân tác phẩm .Tìm ý trong trường hợp này chính là đọc kĩ ,đọc đi đọc lại nhiều lần tác phẩm ,ngẫm nghĩ tìm ra vẻ đẹp ,tìm ra triết lí của nội dung ,tìm ra cái mới ,cái độc đáo của các yếu tố hình thức nghệ thuật.
b. Lập dàn ý 
Bài văn biểu cảm cũng có kết cấu ba phần (mở bài ,thân bài ,kết bài ) như các kiểu văn bản khác .Mở bài nhằm giới thiệu đối tượng và cảm xúc chính về đối tượng .Phần thân bài là sự phát triển các cảm xúc chính đã nêu ra ở phần mở bài .Phần kết bài khép lại các ý đã trình bày 
c. Viết bài 
Viết bài văn biểu cảm là việc viết các đoạn văn và nối chúng với nhau ,tạo thành chỉnh thể thống nhất .Khi viết bài cần thực hành thành thạo kĩ năng hành văn ,đặt câu ,sử dụng từ ,chọn giọng điệu ,cách bộc lộ cảm xúc phù hợp.Khi viết bài ,kết nối các đoạn trong bài văn biểu cảm cần chú ý đến lôgíc phát triển của cảm xúc ,của tình cảm .Theo lôgíc này ,mỗi đoạn trong bài đều phải hướng vào làm nổi rõ lên cảm xúc chính ,tình cản chính 
d. Sửa bài 
Đa số học sinh khi làm bài không biết cách phân phối thời gian hợp lí nên viết xong là nộp bài ,thậm chí hết thời gian nhưng vẫn chưa làm xong bài .Do đó ,khâu tự sửa bài sau khi viết không được coi trọng .GV cần nhắc nhở các em chú trọng hơn đến việc sửa bài trước khi nộp 
-Để dạy tốt văn biểu cảm ,giáo viên nên chú ý trước tiên đến việc đổi mới cách ra đề .Từ đề tài chung cho cả lớp ( có tính định hướng chung ) ,phải thực hiện quá trình cá thể hóa đề bài (quá trình hướng dẫn mỗi học sinh đi từ đề bài chung cho cả lớp đến việc xác định đề bài riêng ,đề bài cụ thể phù hợp với vốn sống ,với tình cảm ,cảm xúc riêng của mỗi học sinh ).Một lưu ý chung trong quá trình giảng dạy ,đó là :Giáo viên không được đua ra những đề bài các em chưa được thâm nhập trong cuộc sống ,chưa có hiểu biết , cảm xúc nếu GV muốn học sinh làm tốt yêu cầu mình đưa ra .
-Khi chấm bài làm văn biểu cảm của học sinh ,GV nên coi trọng tính cá biệt ,sự độc đáo trong suy nghĩ ,rung động có trong nội dung hơn là độ dài của bài .Nếu bài văn biểu cảm của các em chỉ cần có được một ,hai cảm nhận hoặc một,hai nội dung có sắc thái tình cảm riêng ,các thầy cô giáo nên trân trọng ,biểu dương và tỏ thái độ đánh giá cao qua cách cho điểm 
-Giáo viên cần hướng dẫn ,khuyến khích và khuyến khích hơn nữa việc học sinh đọc sách ,bắt đầu từ việc đọc các văn bản trong SGK .Thực tế cho thấy học sinh rất lười đọc sách dẫn đến đọc yếu ,gây khó khăn cho việc cảm thụ văn bản.Chính vì thế ,GV cần khơi nguồn và nuôi dưỡng thói quen đọc sách của học sinh bằng cách :trong mỗi tiết dạy GV lấy dẫn chứng ,ví dụ ,trích các câu nói ,đoạn thơ ,đoạn văn hay từ các sách tham khảo ,sách nâng cao ,các tác phẩm văn học và cho các em trực tiếp nhìn thấy .Khi GV làm được như thế ,không cần phải “Khua chiêng gõ mõ” ,tự các em sẽ tìm đến với sách ,làm bạn với sách 
-Một học sinh muốn học tốt văn biểu cảm cần phải có kĩ năng diễn đạt trôi chảy ,hấp dẫn .GV nên giao các bài tập rèn viết ở nhà cho học sinh sau mỗi tiết học .Đặc biệt ,GV nên hướng dẫn các em cách viết nhật kí để giúp các em nuôi dưỡng tình cảm đẹp khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Đối với học sinh 
-Để học tốt văn biểu cảm ,cần biết tạo nên cảm xúc ;bởi cảm xúc là sự cảm thụ của tâm hồn ,của tấm lòng và tình cảm người học .Các em hãy đến với giờ văn bằng trái tim ,bằng tấm lòng của mình thì những cung bậc tình cảm vui ,buồn ,thương ,hờn giận từ bài giảng của thầy cô sẽ đi vào lòng các em.Các em sẽ biết thương cảm những số phận bất hạnh ,biết căm ghét sự bất công ,cái xấu ,cái ác;biết yêu thiên nhiên hoa cỏ ,yêu quê hương đất nước , biết sống vì mọi người.
-Để làm tốt một bài văn biểu cảm ,khi làm bài ,trước tiên,các em cần định rõ cho mình các yêu cầu cụ thể để biến đề tài chung cho cả lớp thành đề bài của riêng mình .Sau đó ,cần xác định rõ những tình cảm cảm xúc ,những rung động nào là mạnh mẽ ,là riêng của mình .Hãy tập trung trình bày những tình cảm ,cảm xúc ,suy nghĩ đó một cách trực tiếp hoặc gián tiếp (qua miêu tả cảnh vật ,qua một câu chuyện . . (. .Các em cần chú ý đến sự riêng biệt ,độc đáo của nội dung hơn là ham viết dài .Đồng thời ,cần lựa chọn các từ ngữ ,hình ảnh (so sánh ví von ,so sánh ngầm . . . )thích hợp để diễn tả những tình cảm ,cảm xúc,suy nghĩ của mình 
-Điểm quan trọng nhất để làm bài văn biểu cảm đạt kết quả cao là tự bản thân các em hãy tích cực đọc sách ,tích cực tham gia các hoạt động trong nhà trường ,ngoài xã hội để có thêm vốn sống ,vốn hiểu biết .Qua đó ,các em cần chú ý rèn luyện cho tâm hồn mình trở nên chứa chan những tình cảm yêu ,ghét ,buồn,thương ,hờn giận ,nhớ nhung . . . dạt dào những suy nghĩ đẹp đẽ cao thượng về tình bạn ,tình yêu thương cha mẹ thầy cô ,yêu quê hương đất nước . . . Đó là cái gốc to ,là những chùm rễ sâu cung cấp chất bổ dưỡng cho cây văn biểu cảm luôn xanh tươi ,nở hoa ,kết trái 
V. KẾT QUẢ
Qua một năm rút kinh nghiệm và thay đổi ,áp dụng những giải pháp nêu trên tôi nhận thấy chất lượng dạy và học văn biểu cảm ở môn văn khối 7 năm học 2009 – 2010 được nâng cao rõ rệt .Ở phương diện là một giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy ,tôi thấy mình vững vàng hơn trong chuyên môn ;tự tin say mê hơn trong giờ lên lớp . Tôi thấy mình sung sướng hạnh phúc vì õa góp sức phần nâng cao chất lượng HS.Đối với các em học sinh ,các em bước đầu đã ý thức được tầm quan trọng của môn văn ,biết bộc lộ cảm xúc của mình đúng cách ,đúng nơi ,đúng lúc .Số lượng học sinh có kĩ năng làm văn biểu cảm tốt khá nhiều .
 PHẦN KẾT LUẬN :
 I. KẾT LUẬN CHUNG
Có lẽ trong nhà trường không có môn khoa học nào có thể thay thế được môn văn .Đó là môn học vừa hình thành nhân cách vừa hình thành tâm hồn .Trong thời đại hiện nay ,khoa học công nghệ phát triển rất nhanh cùng với sự phát triển đó,môn văn sẽ giữ lại tâm hồn con người ,với những cảm giác nhân văn để con người tìm đến với con người ,trái tim hòa cùng nhịp đập trái tim ngày càng đồng điệu và yhân thiện hơn .Sau khi trao đổi đề tài này ,bản thân tôi và các thành viên tổ ta sẽ có cái nhìn mới mẻ ,tích cực hơn về phương pháp dạy và học văn biểu cảm .Từ đó , hi vọng kết quả học văn của các em sẽ tốt hơn ;các em sẽ yêu thích ,ham mê môn văn hơn .
 Với cái nhìn mang tính chủ quan cho nên không tránh khỏi những thiếu sót ,tôi rất mong được sự góp ý của các bạn . 
 II. MỘT SỐ ĐỀ XUẤT ,KIẾN NGHỊ 
Đối với phụ huynh 
Quan tâm hơn đến việc học hành của con em mình ,đầu tư nhiều về thời gian cho con cái học tập ,không nên để cho các em phụ giúp nhiều công việc gia đình 
Hướng dẫn và tạo cho con thói quen đọc sách;chia sẻ tư vấn ,định hướng ,bồi dưỡng tâm hồn cho con để các em có nhiều thuận lợi trong việc bộc lộ và phát triển cảm xúc ,tình cảm trong cuộc sống nói chung và trong việc làm văn biểu cảm nói riêng 
 2.Đối với địa phương 
Cần quản lí chặt chẽ các điểm kinh doanh internet và các điểm dịch vụ không lành mạnh ,làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh . 

File đính kèm:

  • docSKKN_Ngu_van_61.doc
Sáng Kiến Liên Quan